معرفی حوزه علمیه

حاج آقا حسناتی مسئول محترم حوزه علمیه جامعه الامام المنتظر (عج) نجف آباد

=======================================

از حوزه علمیه چه می‌دانیم

مقدمه
حوزه های علمیه مهد پرورش سربازان حضرت ولی عصر برای خدمت به اسلام و جامعه اسلامی است. این جایگاه بلند، که همواره چهره های درخشان تاریخ تشیع در آن پرورش یافته اند، محل آشنایی با مکتب اهل بیت علیهم السلام و کانون دلدادگان به خدای تعالی است آنان که لذت کسب علم و معرفت را با هیچ چیز دیگری عوض نکردند و تا آنجا پیش رفتند که هیبت علم و تقوایشان صاحبان زر و زور را به لرزه انداخت و ناچارشان کرد که در مقابل اسطوره های علم و عمل، زانوی ادب به زمین زنند.
آنچه در این نوشته مختصر می آید، به صورت مختصر، بیانگر نمایی کلی از حوزه های علمیه است که جهت آشنایی شما عزیزان با این مرکز علم و عمل تقدیم می گردد.

تاریخچه حوزه علمیه
این نهاد مقدس همانند همه نهادهای اجتماعی  به تدریج و در طول سالهای متمادی شکل گرفته است که ریشه شکل گیری آن به صدر اسلام و آغاز بعثت پیامبر صلوات الله علیه باز می‌‌گردد. مطالعه سیر تحول  و شکل گیری حوزه علمیه مستلزم نگاهی اجمالی به چهارده قرن تاریخ آموزش در اسلام است که باید در ضمن دو دوره جداگانه بررسی شود.

عصر حضور معصوم:
عصر حضور معصومین:حدود سه قرن طول کشید همزمان با طلوع اسلام شروع و تا زمان غیبت حضرت ولی عصر  ادامه یافت. عنصر مشترک در طول این مدت وجود معصوم به عنوان عامل محوری در آموزش معارف دین می‌‌باشد. با آغاز رسالت پیامبر۶در مکه، اولین حلقه‌‌های رسمی آموزش اسلام تشکیل گردید و بعد از هجرت مسلمین به مدینه و نزول آیه «نفر» تلاش بیشتری برای آموزش و فراگیری احکام و معارف اسلامی صورت پذیرفت. با رحلت پیامبر اسلام صلوات الله علیه این رسالت عظیم توسط حضرت علی۷ و امامان بعد از ایشان به بهترین وجه ممکن عملی شد. درعصر امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام تحولی عظیم در آموزش اسلامی پدید آمد؛ این دو بزرگوار در مسجد نبوی رواقی برای تدریس داشتند علاوه بر آن به سؤالات مسلمانانی که از نقاط مختلف جهان آمده بودند پاسخ می‌‌گفتند. دانشمندان متعددی در رشته‌‌های مختلف علوم اسلامی، علوم عقلی و علوم طبیعی در این عصر پرورش یافتند،  قواعد مهم فقهی و اصولی وضع شد و مدارس فلسفه و کلام تأسیس گردید. علاوه بر مدینه، کوفه نیز به دلیل دو سال حضورامام صادق۷ در آن، مرکز علمی نشر و آموزش علوم آل محمد گردید. حوزه علمی و درسی در این عصر الگوی تأسیس و اداره حوزه‌‌های علمیه در قرون بعد و خصوصاً در عصر غیبت شد.  بعد از این حرکت عظیم علمی، به دلیل سختگیری خلفای بنی عباس این حرکت دچار کندی شد، تا اینکه زمان غیبت امام عصر  فرا رسید.

عصر غیبت  و تأسیس حوزه علمیه:
با وفات آخرین نایب خاص حضرت مهدی  غیبت کبری آغاز شد. در این مقطع حضرت مسئولیت اداره امور فرهنگی و مرجعیت دینی را  به فقهای تربیت شده در مکتب اهل بیت واگذار نمود و از همینجا سازمان روحانیت شکل گرفت و در حوزه‌‌های علمیه تبلور یافت.

اهداف حوزه علمیه

اهداف علمی
حوزه های علمیه از بدو تاسیس به منظور استنباط احکام شرع مقدس اسلام و پاسخ به نیازهای دینی مردم پایه گذاری شد. در این راستا پرورش مجتهدو استاد در اولویت قرارگرفت. برای تربیت مدرس و استاد روشی در حوزه های علمیه رایج گردید که بر اساس آن هر طلبه می توانست پس از گذراندن یک درس و ارتقاء به پایه بالاتر به صورت خودجوش و خودخواسته به تدریس دروس سال قبل برای پایه های پایین تر بپردازد. این حرکت راز تربیت اساتید ورزیده و دلسوز و بی توقع در حوزه های علمیه به شمار می رود.

اهداف آموزشی
طلاب پس از سالها تحصیل در حوزه های علمیه با شناخت میزان اندوخته های علمی و توانایی های خود در موضوعات مختلف علوم دینی، نسبت به تشکیل حوزه های درس و بحث در نقاط مختلف اقدام می کردند. آموزش فقه، علوم قرآن و حدیث و ادبیات عرب نخستین کلاسهای آموزشی بودند که حوزه های علمیه آن را در سطوح مختلف دایر کردند.  تریبت مجتهد و مدرس در گستره علوم دینی بیشترین دغدغه های حوزه های علوم دینی به شمار می رود.

اهداف پژوهشی
مراکز پژوهشی بسیاری وابسته به حوزه های علمیه سراسر کشور در حال فعالیت اند که سالانه مباحث و موضوعات فراوانی را مورد تحقیق و مطالعه قرار می دهند.
اهداف فرهنگی
طلاب پس از تحصیل در حوزه های علمیه و آشنایی با معارف دینی، تأثیر بسیاری بر فرهنگ جامعه داشته اند. تاثیرگذاری حوزه های علمیه بر فرهنگ مردم امری است که در حوادث و پیش آمدها و تحولات اجتماعی بیشتر نمایان شده و به خوبی قابل لمس است.

اهداف تبلیغی
طلاب همراه با تحصیل علم و فراگیری دانش، در جهت تبلیغ و ترویج مبانی دین نیز  پر تلاش بوده اند مبلغین حوزوی در ایام تبلیغ با هجرت به سایر نقاط و بلاد مسلمین مروج احکام و معارف دین بوده اند. اکنون حوزه های علمیه برای تربیت مبلغ اقدامات وسیع و قابل توجهی را انجام داده و سازمانها و مراکز سامان یافته ای نسبت به گذشته برای تربیت و اعزام مبلغ تدارک دیده شده است.

اهداف تربیتی

حوزه های علمیه هیچ گاه از اصلاح و تربیت نفوس و تهذیب اخلاق چه در میان طلاب و محصلین علوم دینی و چه در میان جامعه غافل نبوده و به این منظور اساتید برجسته و تاثیر گذاری را در زمینه اخلاق تربیت شده اند. اصولاً دین مقدس اسلام بر تهذیب اخلاق و تربیت نفوس تاکید فراوان دارد، از این رو طلاب و روحانیون نیز در ترویج شرع مقدس و ارتباط با مردم پیوسته بر اصل تزکیه و تهذیب تاکید نموده  و مردم را با روشهای خودسازی و تربیت نفس آشنا می نموده اند.

اهداف سیاسی و مدیریتی 

حوزه های علمیه در طول تاریخ نقش موثری در تحولات اجتماعی و سیاسی جوامع ایفا نموده اند البته اهداف سیاسی حوزه های علمیه در برپاسازی حکومت الهی و جاری ساختن احکام دین در جامعه همواره در حیات حوزه ها جاری بوده اما کمتر مجال بروز و ظهور یافته است، شاید مهم ترین مقطع ظهور اهداف سیاسی حوزه ها را در سده‌ی اخیر و به ویژه درجریان انقلاب شکوهمند اسلامی ایران بتوان مشاهده کرد. در این دوران، علما و بزرگان حوزه با دخالت در امور حکومتی بر اصل جدایی ناپذیری دین از سیاست تاکید ورزیده و با شجاعت و اقتدار بیشتری به آن پرداخته اند. امام خمینی; بی شک بزرگترین نماد اهداف سیاسی و مدیریتی حوزه  تلقی می گردد. اهداف مدیریتی حوزه های علمیه با انقلاب شکوهمد اسلامی ایران تجدید حیات یافته و به شکل عملی و ملموس تجلی یافته است.

اهداف قضایی

تدریس و فراگیری مبانی فقه اسلامی همواره در حوزه های علمیه جریان داشته است اما مجال پیاده سازی آنها و اجرای احکام و حدود الهی کمتر فراهم آمده است. تاریخ به ندرت اجرای احکام و حدود الهی را در جوامع اسلامی نشان می دهد؛ از این رو مباحث قضاوت اسلامی بیشتر در بُعد نظری مورد بحث و تدریس بوده است، اما با تشکیل حکومت اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی; تربیت قضات و فضلایی که بتوانند در مسند قضاوت قرار گیرند، مورد توجّه و اهتمام حوزه های علمیه قرار گرفت.

چشم انداز و رویکردها

امروزه حوزه های علمیه با موضوعات و مسائل جدیدی مواجه گشته و مطالبات مختلف و متنوعی صورت گرفته که باعث تحولات چشمگیری در این نهاد مقدس گردیده است. گسترش جهانی اسلام و گرایش روز به روز مردم جهان به دین مقدس اسلام، مسؤولیت خطیر پاسخگویی به نیازهای جهانی را متوجه حوزه ها نموده است، به همین جهت لازم است حوزه ها خود را برای این توجّه جهانی آماده سازند؛ چرا که دین مقدس اسلام پاسخگوی نیازهای همه اعصار و زمانهاست، لذا حوزه های علمیه که در عصر غیبت، مفسر و مروج احکام شریعت هستند باید به چشم اندازهای آینده نگریسته و خود را آماده این تحولات نمایند.

آشنایی اجمالی با حوزه علمیه

دوره های تحصیلی در حوزه

طلاب ابتدا در مدارس علمیه دوره مقدمات و سطح یک را می گذرانند. در این دوره که به طور متوسط شش سال طول خواهد کشید با ادبیات عرب، منطق، قرآن، عقاید، فقه واصول آشنا خواهند شد و در پایان دوره، اجازه پوشیدن لباس روحانیت را پیدا کرده و می توانند به عنوان مبلغ به گسترش مکتب اهل بیت: اقدام نمایند.

در دوره دوم که سطح دو نام دارد و به طور متوسط سه سال طول خواهد کشید طلاب فقه استدلالی، اصول عقاید، فلسفه، تفسیر و سایر علوم را فرا خواهند گرفت. در این مرحله طلاب در انتخاب استاد و درس کاملاً آزاد هستند و انتخاب برخی رشته های تخصصی نیز در ا ین مرحله انجام خواهد یافت. در ادامه این دوره و بعد از یک سال تحصیلی، طلاب وارد درس های خارج خواهند شد.

خارج فقه و اصول، در حقیقت کارگاه تمرین اجتهاد و نظریه پردازی است و اساتید آن از مراجع و مجتهدین بزرگ هستند. در این مرحله طلاب ضمن شرکت در کلاس های خارج فقه و اصول در مدت دو سال پایان نامه سطح سه را نیز تدوین خواهند کرد و برای رسیدن به سطح چهار باید حداقل شش سال سابقه درس خارج  و یک رساله علمی برای پایان نامه داشته باشند. هر چند بعد از این دوره، طلاب مدرک سطح چهار را اخذ خواهند نمود، ولی این هرگز به معنی پایان تحصیل و علم آموزی نیست و می توانند تا رسیدن به درجه اجتهاد به تلاش علمی خود ادامه دهند.

مدارک تحصیلی  در حوزه علمیه
مرکز مدیریت حوزه به طلابی که مراحل مختلف دروس حوزوی  را طی می کنند مدارک تحصیلی اعطـا می کند و هر چند نام این مدارک با مدارک دانشگاه ها متفاوت است ولی از تمام جهات با مدارک دانشگاهی برابر است و به استناد مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، طلاب می توانند در مقاطع بالاتر در دانشگاه نیز به تحصیل ادامه دهند.

نام مدرک    متوسط دوره    مدرک معادل دردانشگاه
سطح یک    شش سال         فوق دیپلم
سطح دو     سه سال            لیسانس
سطح سه    یک سال + پایان نامه    فوق لیسانس
سطح چهار  شش سال + پایان نامه    دکتری
اجتهاد    سال معین ندارد    معادل ندارد

لازم به ذکر است هر چند حوزه علمیه مدرک تحصیلی به طلاب اعطا می‌کند ولی معمولاً روحانیون معظم به اخذ مدرک اهمیتی نمی دهند زیرا ملاک موفقیت یک روحانی تقوا ، توانمندی علمی و میزان اثرگذاری در جامعه است جامعه ما نیز از روحانیون انتظار علم، زهد و تقوا دارد.

رشته های تحصیلی
درحال حاضر رشته های تخصصی متعددی در حوزه وجود دارد  که طلاب بعد از اتمام سطح یک می توانند در آنها ادامه تحصیل دهند البته این به معنی ترک تحصیل درس های فقه و اصول نیست بلکه هر دو رشته را در کنار یکدیگر ادامه خواهند داد.

رشته های تحصیلی موجود عبارت است از:
کلام و فلسفه اسلامی
تفسیر و علوم قرآن
تبلیغ
تاریخ
حقوق و قضاء
حدیث
نهج البلاغه
روانشناسی
معارف اسلامی
و …

وظایف و مسئولیت های طلاب

بدیهی است همگان نسبت به آینده شغلی و محدوده خدماتی که می توانند داشته باشند دغدغه دارند. تمامی افراد خواستار آنند که بدانند بعد از درس خواندن چه توانمندی‌هایی پیدا خواهند کرد و چه خدماتی می توانند به جامعه ارائه دهند، طلاب علوم دینی نیز از این امر مستثنی نیستند؛بنا بر این شایسته است برخی وظایف طلاب را مرور نماییم.

۱- تبلیغ (عمومی یا مخاطب خاص) :
معمولا طلاب از پایه ششم حوزه می توانند در ایام تبلیغی محرم، صفر، ماه مبارک رمضان و … ملبس به لباس مقدس روحانیت شده و در سراسرکشور و حتی خارج از کشور مشغول به تبلیغ و ارشاد مردم شوند.
مخاطبین خاص همانند کودکان، نوجوانان، جوانان، دانشجویان و …

۲- تدریس :
در حوزه های علمیه، دانشگاه ها و سایر مراکز آموزش عالی(دروس معارف، الهیات، فلسفه و … )

۳- مشاغل مختلف قضایی :
قضاوت از وظایف خطیری است که امروزه بر عهده‌ی روحانیون خبره در این زمینه می‌باشد. همچنین وکالت و مشاوره قضایی هم از این امر مستثنی نیست.
۴- نویسندگی و تحقیق :
همکاری با مراکز مختلف علمی- پژوهشی در سطح کشور و تألیف کتاب، همکاری با نشریات و …
۵- مسئولیت های مختلف :
در مدیریت حوزه های علمیه داخل و خارج از کشور و یا نهادهای دانشگاهی.
۶- نمایندگی ولی فقیه :
در مراکز نظامی- ادارات و دانشگاه های سراسر کشور
۷- مدیریت فرهنگی و اجتماعی :
همانند نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه ها و یا مسئولیت عقیدتی و سیاسی در مراکز نظامی و انتظامی.
۸- مشاوره های تخصصی :
از جمله مشاوره خانواده به صورت خصوصی و یا همکاری با صدا و سیما، اصناف و مراکز دانشگاهی، مراکز نظامی و انتظامی.
۹- امامت جماعت و مسئولیت مراکز دینی و مذهبی :
امامت جماعت مساجد و مسئولیت هیئات، تکیه ها و حسینه ها

خدمات رفاهی و اداری طلاب

۱- معافیت تحصیلی
طلاب در زمان تحصیل می توانند از معافیت تحصیلی که سالانه تمدید می شود بهره مند گردند البته کسانی که مایل باشند می توانند در ضمن تحصیل هر سال  مدتی را جهت تبلیغ در نیروهای مسلح حضور پیدا کنند و بدینوسیله بعد از مدتی کارت پایان خدمت بگیرند.
۲- بیمه خدمات درمانی و بیمه عمر
کلیه طلاب بعد از شروع به تحصیل و رسمی شدن تا مدتی که مشغول به تحصیل یا تدریس باشند بیمه می شوند و حق بیمه آنها نیز توسط مقام معظم رهبری پرداخت می گردد.
۳- شهریه
از آنجا که زمان تحصیلات طلبگی طولانی است و طلاب در طول دوره تحصیل خود کارهای تبلیغی و فرهنگی انجام می دهند هر ماه ، مبلغی به عنوان کمک هزینه تحصیلی (شهریه)  از سوی رهبر معظم انقلاب و مراجع عظام تقلید به آنها پرداخت می گردد هر چند این کمک هزینه مبلغ زیای نیست ولی برکات زیادی دارد و زندگی طلاب را تأمین می کند.
۴- اسکان
طلابی که مراحل پذیرش را پشت سر گذاشته و وارد حوزه می شوند می توانند برای اسکان خود از حجره های مدرسه (خوابگاه) استفاده نمایند. حوزه علمیه نجف آباد مانند اکثر مدارس آموزشی  مجهز به حجره بوده و طلاب به صورت شبانه روزی در مدرسه می مانند در این مدرسه سه وعده غذا و امکانات یک زندگی ساده و بی آلایش طلبگی فراهم می‌باشد  و به طور متوسط در هر حجره سه تا چهار نفر زندگی می کنند.
۵- امکانات ورزشی
در هر مدرسه در حد وسع و توان و امکانات موجود، فضایی جهت فعالیت های ورزشی اختصاص داده شده، تا به واقع به این جمله عمل شود که «عقل سالم در بدن سالم است»

ورود به حوزه

ورود به حوزه مراحلی دارد که عبارت است از :
۱- ثبت نام
که به صورت اینترنتی انجام می گیرد. برای این منظور داوطلبین برای خرید کارت اعتباری و دریافت دفترچه راهنما به سایت اینترنتی www.Howzeh-Qom.ir مراجعه می‌نمایند.
۲- شرکت در امتحان ورودی (کنکور حوزه)
پس از دریافت کارت ورود به جلسه از طریق سایت اینترنتی www.Howzeh-Qom.ir در  تاریخ و مکانی که در سایت و دفترچه راهنما درج گردیده، جهت شرکت در  آزمون اقدام نمایند.

 کسانی که در امتحان ورودی قبول شوند در مرحله بعد توسط مدارس علمیه مصاحبه خواهند داد این مدارس توسط خود داوطلب در ثبت نام اینترنتی  به ترتیب اولویت مشخص می شوند.
۴- تحقیقات
که توسط مرکز مدیریت حوزه علمیه قم انجام می گردد.
۵- امتحان تثبیتی
پس از قبولی داوطلب در مراحل فوق، به یک دوره یک ماهه دعوت می‌شود، در این دوره که اختبار و تثبیت نام دارد داوطلب یک ماه به صورت شبانه روزی در حوزه علمیه حضور دارد و دروس احکام ، صرف ، نحو و تجوید را از اساتید مجرب فرا می‌گیرد و پس از پایان این دوره امتحانی از داوطلبین گرفته می‌شود تا ارزیابی نهایی جهت پذیرش آنان صورت پذیرد.
۶- تشکیل پرونده رسمی
بعد از قبولی در امتحان تثبیتی و سپری شدن سیر اداری طلاب رسمی شده و از خدمات حوزه برخوردار می گردند.

قال الامام الصادق علیه السلام:
مَن تَعَلَّمَ العِلمَ وَعَمِلَ بِهِ وَعَلَّمَ لِلّهِ دُعِىَ فى مَلَکُوتِ السَّماواتِ عَظیماً ،فَقیلَ: تَعَلَّمَ لِلّهِ وَعَمِلَ لِلّهِ وَعَلَّمَ لِلّهِ

هر کس براى خدا دانش بیاموزد و به آن عمل کند و به دیگران آموزش دهد، در ملکوت آسمانها به بزرگى یاد شود و گویند: براى خدا آموخت و براى خدا عمل کرد و براى خدا آموزش داد.
شرح اصول کافی ج۱،ص ۵۶

================================================

آدرس : اصفهان نجف آباد خیابان منتظری شمالی حوزه علمیه جامعه الامام المنتظر (عج)

تلفن تماس : ۰۳۱۴۲۵۱۲۵۷۵



[ موضوع ] :
[ برچسب ها ] :
ن : عبدالهی
ت : چهارشنبه, ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۲
نظر شما در مورد اين پست چيست ؟

دیدگاه خود را به ما بگویید.

 
 
  آقا " تقصیر " شما نیست ... که " تصویر "شما نیست من آیینه ای پر شده از گرد و غبارم ..!  
 
محمد بن حسن عسکری (عج) آخرین امام از امامان دوازده گانه شیعیان است. در ١۵ شعبان سال ٢۵۵ هـ.ق در سامرا به دنیا آمد و تنها فرزند امام حسن عسکری (ع)، یازدهمین امام شعیان ما است. مادر آن حضرت نرجس (نرگس) است که گفته اند از نوادگان قیصر روم بوده است. «مهدی» حُجَت، قائم منتظر، خلف صالح، بقیه الله، صاحب زمان، ولی عصر و امام عصر از لقبهای آن حضرت است.